Złoża kopalin użytecznych (złoża mineralne) to naturalne nagromadzenia minerałów, które mogą być eksploatowane przez człowieka w celach użytkowych. Mogą znajdować się na powierzchni Ziemi lub pod jej powierzchnią, co jest uwarunkowane sposobami ich powstania i późniejszych deformacji. Wyróżnia się trzy rodzaje złóż ze względu na sposób ich powstania (podobnie jak skały):
- złoża pochodzenia magmowego - powstałe w wyniku krzepnięcia i krystalizacji magmy lub lawy; wśród nich wyróżnia się złoża hydrotermalne - utworzone poprzez wytrącanie się minerałów z gorących roztworów krążących w skałach. Do złóż magmowych należą złoża siarki, cyny, ołowiu, miedzi, rtęci, żelaza i złota.
- złoża osadowe - tworzą się w związku z wietrzeniem skał, przenoszeniem i osadzaniem powstałej zwietrzeliny. Wypłukiwanie składników łatwo rozpuszczalnych powoduje pozostawanie w danym miejscu składników nierozpuszczalnych w wodzie - powstają tak złoża złota, platyny, diamentów, boksytów, magnezytu, kaolinu. W wodach rzek, jezior oraz mórz następuje również osadzanie substancji mineralnych - tworzą się wówczas złoża piasków, żwirów, piaskowców i zlepieńców. Gdy w wodach zachodzi proces wytrącania substancji rozpuszczonych w nich, powstają pokłady rud żelaza, manganu, miedzi oraz gipsów, soli i siarki. Duże ilości nagromadzonych szczątków organicznych tworzą pokłady węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego.
- złoża metamorficzne - tworzą się z wcześniej powstałych i już przeobrażonych złóż. Przykładem mogą być złoża magnetytu - powstałe z osadowych złóż syderytu czy limonitu, złoża grafitu - ze złóż węgla.